AQShda uy-joyni qanday topish va xato qilmasdan ijaraga olish

Uy-joy izlashni nimadan boshlash kerak
Ko‘pchilik AQShga kelishidan oldin uy-joy izlashni boshlaydi. Bu ijara narxlarini oldindan baholash, mos hududlarni tanlash va kelajakdagi xarajatlarni taxminan hisoblab chiqish imkonini beradi.

Eng mashhur platformalar:

• Zillow;
• Apartments.com;
• Realtor.com;
• Redfin;
• Craigslist;
• Facebook Marketplace.

Ushbu saytlarda kvartiralarning fotosuratlari, rejalari, ijara narxi, yashash shartlari va hatto avvalgi ijarachilarning sharhlarini ko‘rish mumkin. Biroq faqat internet bilan cheklanib qolmaslik kerak. AQShga kelgandan so‘ng qiziqtirgan hududlarga shaxsan borish, mahalliy aholi bilan suhbatlashish va variantlarni o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rish foydali.

Ba’zan fotosuratlarda ideal ko‘ringan kvartira aslida shovqinli yo‘l yonida yoki noqulay hududda joylashgan bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, ko‘plab turar joy majmualarining o‘z saytlari mavjud bo‘lib, ularda dolzarb takliflar vositachilarsiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri e’lon qilinadi.

Ko‘chib kelgandan keyingi vaqtinchalik uy-joy
Doimiy kvartirani darhol topish har doim ham oson emas. Ko‘plab oilalar dastlab bir necha haftaga vaqtinchalik uy-joy tanlaydi.

Buning uchun quyidagilar mos keladi:

• mehmonxonalar;
• apart-otellar;
• Airbnb;
• kvartiralarni qisqa muddatga ijaraga olish.

Bunday variant hujjatlarni rasmiylashtirish, bank hisob raqamini ochish, Ijtimoiy sug‘urta raqamini olish va shahar bilan tanishish imkonini beradi. Qisqa muddatli yashash narxi yuqoriroq bo‘lishi mumkin, ammo bu shoshilmasdan qaror qabul qilish imkonini beradi. Bir necha hafta ichida hududlar, transport va infratuzilmani yaxshiroq o‘rganish mumkin.

Hududni qanday tanlash kerak
Ko‘pincha hudud tanlovi kvartiraning o‘zidan ham muhimroq bo‘ladi. Hatto yaxshi uy-joy ham noqulay bo‘lishi mumkin, agar har kuni ish yoki o‘qishga borish uchun bir necha soat yo‘lda sarflansa.

Hudud tanlashda bir nechta omilni hisobga olish kerak: xavfsizlik darajasi, transport qulayligi, do‘konlar, maktablar, bog‘lar, shifoxonalar va qulay yo‘llarning mavjudligi. Shartnomani imzolashdan oldin hududga bir necha marta borish ma’qul. Uni ertalab, kunduzi va kechqurun ko‘rib chiqish yaxshiroq. Shunda shovqin darajasi, transport oqimi, to‘xtash joylari mavjudligi va hududning umumiy muhitini yaxshiroq baholash mumkin.

Shuningdek, jinoyatchilik statistikasi va mahalliy maktablar reytinglarini o‘rganish foydali. Hozircha farzandlaringiz bo‘lmasa ham, maktab okrugining sifati ko‘pincha ko‘chmas mulk narxiga va hududning umumiy jozibadorligiga ta’sir qiladi.

Ijara narxiga nimalar ta’sir qiladi
AQShda uy-joy narxi bir vaqtning o‘zida bir nechta omil asosida shakllanadi.

Narxga quyidagilar ta’sir qiladi:

• shahar;
• hudud;
• kvartiraning maydoni;
• xonalar soni;
• uyning holati;
• binoning yoshi;
• avtoturargoh mavjudligi;
• basseyn, sport zali va majmuadagi boshqa infratuzilma.

Hududlar o‘rtasidagi farq juda katta bo‘lishi mumkin. Ba’zan shahar markazidan atigi bir necha kilometr uzoqlikdagi kvartira nufuzli hududdagi shunga o‘xshash uy-joydan ikki baravar arzon bo‘ladi. E’londa ko‘rsatilgan narx har doim ham yakuniy xarajatlarni aks ettirmasligini yodda tutish muhim.

Qo‘shimcha xarajatlar
Kvartira tanlangandan so‘ng ko‘pchilik kutilmagan to‘lovlarga duch keladi. Oylik ijara haqidan tashqari ko‘pincha quyidagilar uchun ham to‘lov qilish kerak bo‘ladi:

• depozit;
• birinchi oy uchun ijara haqi;
• ro‘yxatdan o‘tkazish to‘lovi;
• avtoturargoh joyi;
• uy hayvonlarini saqlash bilan bog‘liq to‘lovlar (agar mavjud bo‘lsa).

Ba’zan suv, gaz, elektr energiyasi, internet va chiqindilarni olib ketish xizmatlari alohida to‘lanadi. Shuning uchun shartnomani imzolashdan oldin barcha majburiy to‘lovlarning to‘liq ro‘yxatini aniqlashtirish kerak. Ko‘pincha ijara haqi bir xil bo‘lgan ikkita kvartiraning yakuniy yashash xarajati aynan qo‘shimcha to‘lovlar sababli sezilarli darajada farq qiladi.

Qanday hujjatlar kerak bo‘ladi
Deyarli barcha ko‘chmas mulk egalari bo‘lajak ijarachilarni tekshiradi. Ariza topshirish uchun odatda shaxsni tasdiqlovchi hujjat, mamlakatda qonuniy qolayotganingizni tasdiqlovchi hujjatlar, daromad to‘g‘risidagi ma’lumotlar va ish joyi haqidagi ma’lumotlarni taqdim etish talab qilinadi.

Ko‘pincha uy egalari kredit tarixini ham tekshiradi. Yaqinda AQShga ko‘chib kelgan immigrantlar uchun bu muammo bo‘lishi mumkin, chunki ularning kredit tarixi hali shakllanmagan bo‘ladi.

Bunday vaziyatlarda uy egasi ba’zan depozit miqdorini oshirishga rozi bo‘ladi yoki kafillik qiluvchi shaxsni (co-signer) taqdim etishni so‘raydi. Agar inson bank hisobidagi yetarli miqdordagi jamg‘armalarini tasdiqlay olsa, bu ham arizaning ma’qullanish ehtimolini oshiradi.

Ijarachini tekshirish
Tekshiruv jarayoni (background check) odatiy amaliyot hisoblanadi. Uy egasi bo‘lajak ijarachi ijara haqini o‘z vaqtida to‘lay olishiga va jiddiy huquqiy muammolarga ega emasligiga ishonch hosil qilishni istaydi.

Tekshiruv davomida kredit tarixi, daromad darajasi, avvalgi yashash joylari, sobiq uy egalari tavsiyalari va jiddiy qonunbuzarliklarning mavjud yoki mavjud emasligi tahlil qilinishi mumkin. Bunday tekshiruvdan qo‘rqish kerak emas — u deyarli barcha ijarachilar uchun o‘tkaziladi.

Ijara shartnomasi
Shartnomani imzolashdan oldin uning har bir bandini diqqat bilan o‘qish kerak. Ayniqsa, ijara muddati, shartnomani uzaytirish shartlari, muddatidan oldin bekor qilish qoidalari, ta’mirlash uchun javobgarlik, depozitni qaytarish shartlari va to‘lov tartibiga e’tibor berish lozim.

Agar biror band tushunarsiz bo‘lsa, darhol uy egasidan uning mazmunini tushuntirishni so‘rash yaxshiroq. “Shunday qabul qilingan” degan sabab bilan shartnomani imzolamaslik kerak. Imzolangandan keyin shartlarni o‘zgartirish ancha qiyin bo‘ladi.

Kommunal xizmatlar
Ko‘chib kirgandan so‘ng ijarachilar ko‘pincha ayrim xizmatlarni mustaqil ravishda ulashlari kerak bo‘ladi. Eng keng tarqalganlari — elektr energiyasi, internet, mobil aloqa, ba’zan gaz va suv. Ko‘plab shtatlarda ulanishni rasmiylashtirish atigi bir necha daqiqa vaqt oladi va jarayon to‘liq internet orqali amalga oshiriladi.

Ulashdan oldin bir nechta kompaniyaning takliflarini taqqoslash ma’qul, chunki xizmatlar narxi sezilarli darajada farq qilishi mumkin.

Ko‘chib kirishdan oldin kvartirani ko‘zdan kechirish
Kalitlarni olishdan oldin kvartirani diqqat bilan ko‘zdan kechirish tavsiya etiladi.

Quyidagilarning ishlashini tekshirish kerak:

• eshiklar;
• derazalar;
• konditsioner;
• isitish tizimi;
• sanitariya-texnika jihozlari;
• maishiy texnika;
• yoritish moslamalari.

Aniqlangan barcha kamchiliklarni darhol suratga olib, uy egasiga yuborgan ma’qul. Bu ko‘chib chiqish va depozitni qaytarish vaqtida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan e’tirozlarning oldini olishga yordam beradi.

Depozitni qaytarish
Depozit uy-joy egasi uchun moliyaviy kafolat vazifasini bajaradi. Ijara muddati tugagach, kvartira yaxshi holatda bo‘lsa, odatda depozit to‘liq qaytariladi. Biroq quyidagi holatlarda summaning bir qismi ushlab qolinishi mumkin: mulkka yetkazilgan zarar, xonaning kuchli ifloslanishi, to‘lanmagan hisob-kitoblar yoki shartnoma shartlarining buzilishi. Shuning uchun ko‘chib chiqishdan oldin umumiy tozalash ishlarini bajarish va mayda kamchiliklarni bartaraf etish tavsiya etiladi.

Keng tarqalgan xatolar
Yangi immigrantlar ko‘pincha bir xil xatolarga yo‘l qo‘yadi. Eng keng tarqalganlari: kvartirani juda shoshilinch tanlash, shartnomani diqqat bilan o‘qimaslik, hududni tekshirmaslik va uy-joyni ko‘rmasdan turib pul o‘tkazish. Shuningdek, shubhali darajada arzon takliflarga rozi bo‘lish tavsiya etilmaydi.

Agar narx bozordagi o‘rtacha narxdan sezilarli darajada past bo‘lsa, uy egasi va ko‘chmas mulkka oid hujjatlarni ayniqsa sinchiklab tekshirish kerak.

Foydali maslahatlar
Qidirishni oldindan boshlang va faqat bitta sayt bilan cheklanib qolmang. Birinchi kvartira mosdek tuyulsa ham, har doim bir nechta variantni taqqoslang. Uy egasidan qo‘shimcha xarajatlar, ta’mirlash, avtoturargoh va yashash qoidalari haqida savol berishdan qo‘rqmang.

Barcha kelishuvlarni yozma ravishda rasmiylashtirish ma’qul. Shartnoma nusxalarini, to‘lov kvitansiyalarini va uy egasi bilan yozishmalarni saqlab qo‘ying. Agar jiddiy shubhalar yuzaga kelsa, litsenziyaga ega ko‘chmas mulk agentiga murojaat qilgan ma’qul.
AQShda uy-joy izlash vaqt, e’tibor va puxta tayyorgarlikni talab qiladi. Biroq Amerika ko‘chmas mulk bozorining o‘ziga xos xususiyatlarini tushunish bu jarayonni ancha osonlashtiradi.

To‘g‘ri tanlangan hudud, diqqat bilan o‘rganilgan shartnoma va oldindan tayyorlangan hujjatlar ko‘plab keng tarqalgan muammolarning oldini olishga hamda yangi mamlakatdagi hayotga moslashish jarayonini ancha xotirjam o‘tashiga yordam beradi.

Bo‘lajak ijarachi qanchalik yaxshi tayyorgarlik ko‘rsa, o‘z oilasi va budjetiga haqiqatan ham mos keladigan uy-joyni shunchalik tez topa oladi.